เพราะเหตุใด “ผู้สูงวัย” ก็เลยไม่รู้สึกคันภายหลังถูก “ยุงกัด”?

ในฤดูร้อนของประเทศญี่ปุ่น ถ้าหากไปนั่งตามใต้ต้นไม้ที่สวนสาธารณะก็ชอบมียุงมากัดได้ง่าย แต่ว่าสิ่งที่น่าแปลกใจคือ คนแก่วัยเลยหกสิบกว่าปีจำนวนหลายชิ้นนั่งอยู่ในสวนสาธารณะได้นานโดยไม่รู้เรื่องสึกคันแม้ว่าจะมียุงมากัดซ้ำซากจำเจ ชาวญี่ปุ่นเขามองเห็นในเรื่องนี้แล้วหลังจากนั้นก็ได้ไขข้อสงสัยแล้วด้วย เรามารู้จักกลไกการเกิดอาการคันจากการเช็ดกยุงกัด และก็หาคำตอบว่าทำไมคนแก่จำนวนมากไม่ค่อยรู้สึกคันหลังจากโดนยุงกีดกั้น ร้านพวงหรีด

กลไกการเกิดอาการคันเนื่องด้วยการเช็ดกยุงกัด
เมื่อยุงดูดเลือดคน ยุงจะปล่อยน้ำลายซึ่งมีโปรตีนประเภทหนึ่งออกมาเพื่อเป็นการป้องกันไม่ให้เลือดแข็งทำให้สามารถดูดเลือดจากคนขึ้นมาได้ง่าย อย่างไรก็แล้วแต่ ร่างกายคนเราจะสนองตอบต่อโปรตีนในน้ำลายยุงผ่านระบบภูมิต้านทาน ซึ่งจะก่อให้รอบๆที่โดนกัดมีการบวมแดงและก็คันขึ้นมา หากว่าท้ายที่สุดอาการบวมจะหายไปแต่ว่าอาการคันยังคงอยู่จวบจนกระทั่งภูมิต้านทานจะก่อให้โปรตีนนั้นสลายไป

คนคนละวัยมีการสนองตอบต่อการเช็ดกยุงกัดได้เช่นไร
คนเรามีการสนองตอบของภูมิต้านทานต่อโปรตีนในยุงที่ไม่เหมือนกันในแต่ละช่วงชีวิต ในเด็กทารก เมื่อโดนยุงกัด เด็กจะไม่รู้เรื่องสึกคันหรือมีลักษณะอาการบวมแดงรอบๆรอยแผลที่โดนกัด เนื่องด้วยยังไม่มีปฏิกิริยาสนองตอบทางภูมิต้านทานของร่างกาย อย่างไรก็แล้วแต่ เมื่อถูกยุงกัดบ่อยมากเข้า ระบบภูมิต้านทานของร่างกายจะค่อยๆถูกทำขึ้น จนเมื่อเข้าสู่วัยอนุบาลและก็ประถมศึกษา เซลล์ภูมิต้านทานของร่างกายดังเช่นว่า T เซลล์ (T cells) และก็แมคโครฟาจ (Macrophage) จะจำโปรตีนในน้ำลายยุงและก็พวกมันจะมารวมกันที่ตำแหน่งที่โดนยุงกัด นำมาซึ่งการบวมแดงขึ้น เด็กๆจะไม่รู้เรื่องสึกคันขึ้นมาในทันทีหลังจากโดนยุงกัด แต่ว่าอาการคันจะเกิดขึ้นข้างหลังโดนกัดตรงเวลาข้างหลัง 1-2 วัน เรียกปฏิกิริยาของภูมิต้านทานชนิดนี้ว่าปฏิกิริยาการถ่วงเวลา (Delayed reaction) ซึ่งเป็นระบบภูมิต้านทานหลังจากยุงกัดที่เกิดในเด็กจำนวนมาก อาการบวมแดงและก็คันจะหายไปในระยะเวลาหลายวันจนถึงอาทิตย์ อย่างไรก็แล้วแต่ มีข้อควรพิจารณาคือ ไม่ควรให้เด็กถูกยุงกัดบ่อยมาก เนื่องจากอาจจะเป็นผลให้มีการแพ้น้ำลายยุงและก็ส่งผลให้เด็กมีลักษณะอาการบวมคันและก็อักเสบที่ผิวหนังได้ ทั้งยังอาจทำให้กำเนิดโรคอย่างไข้เลือดออกได้อีกด้วย

เมื่อโตขึ้นมาอีกและก็ถูกยุงกัด ปฏิกิริยาของภูมิต้านทานต่อน้ำลายยุงจะแปรไป โดยเมื่อถูกยุงกัดร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินชนิด E หรือ IgE ขึ้นมาต่อต้านโปรตีนในน้ำลายยุง เมื่อ IgE จับกับโปรตีนที่แปลกปลอมจะก่อให้มีการหลั่งสารฮีสตามีน (Histamine) และก็สารอื่นๆออกมาจากเซลล์ที่เรียกว่า แมสต์เซลล์ (Mast cells) ซึ่งมีตำแหน่งอยู่ที่ผิวหนัง แล้วนำมาซึ่งอาการคันและก็บวมแดงขึ้นมาหลังจากโดนยุงกัดในเวลา 2-3 นาที อาการคันและก็บวมแดงจะบางเบาลงภายในช่วงเวลาโดยประมาณครึ่งชั่วโมง เรียกปฏิกิริยาการโต้ตอบของภูมิต้านทานต่อน้ำลายยุงชนิดนี้ว่า ปฏิกิริยาแบบกระทันหัน (Immediated reaction) ทั้งนี้การโต้ตอบแบบ Delayed reaction ก็จะยังเกิดขึ้นด้วย ขึ้นกับภูมิต้านทานของแต่ละคน ด้วยเหตุนั้นยุงกัดเพียงครั้งเดียวก็ส่งผลให้เกิดอาการบวมคันขึ้นมาทันทีและก็บางทีอาจจะคันหลังจาก 1-2 วันด้วย

เมื่ออายุโดยประมาณ 50-60 ปี และก็ถูกยุงกัดมานับไม่ถ้วน T เซลล์และก็แมคโครฟาจจะค่อยๆคุ้นกับโปรตีนในน้ำลายยุงและก็ระบบภูมิต้านทานของร่างกายเริ่มไม่ค่อยสนองตอบต่อโปรตีนในน้ำลายยุงแล้ว การโต้ตอบแบบ Delayed reaction จะค่อยๆหายไป ดำรงไว้แต่ว่าการโต้ตอบแบบ Immediated reaction ที่เมื่อถูกยุงกัดแล้วอาการบวมและก็คันที่เกิดขึ้นจะหายไปภายในช่วงเวลาโดยประมาณ 30 นาที

ในคนแก่ที่แก่กว่า 60 ปี การโต้ตอบภูมิต้านทานแบบ Immediated reaction จะค่อยๆหายไป แต่ว่าร่างกายจะสร้างอิมมูโนโกลบูลินอีกชนิดขึ้นมาต่อต้านน้ำลายยุงเป็น IgG ซึ่งเป็นแอนติบอดีที่มีคุณภาพสูงสำหรับการจับกับน้ำลายยุงและก็ลดความรุนแรงของโปรตีนในน้ำลายยุงได้เร็วกว่าปฏิกิริยาการโต้ตอบของภูมิต้านทานแบบ Immediated reaction ก็เลยทำให้คนแก่ไม่มีอาการบวมและก็คันจากการเช็ดกยุงกัดนั่นเอง

หากว่าเมื่อแก่ขึ้นอาการบวมคันจากการเช็ดกยุงกัดจะน้อยลงจนทำให้คนแก่ในประเทศญี่ปุ่นสามารถไปนั่งใต้ต้นไม้ในสวนสาธารณะตอนฤดูร้อนได้อย่างไร้กลุ้มใจ แต่ว่าสำหรับชาวไทยไม่ว่าจะเป็นตอนไหนของชีวิตเราก็ยังต้องระวังยุงอยู่ตลอด เนื่องจากยุงเป็นพาหะนำโรคอย่างไข้เลือดออกและก็ไข้จับสั่น

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *